Trong chăn nuôi gà thịt, hội chứng sưng phù đầu – hay còn gọi là SHS (Swollen Head Syndrome) – là một trong những bệnh lý phổ biến và đáng chú ý. Bệnh do virus Avian pneumovirus (APV) gây ra và thường xuất hiện khi điều kiện chăn nuôi kém, mật độ nuôi dày đặc hoặc môi trường không đảm bảo vệ sinh. Virus này có khả năng lây lan nhanh qua không khí, tiếp xúc trực tiếp và gián tiếp giữa các cá thể gà, gây thiệt hại nghiêm trọng cho người chăn nuôi.
Đặc biệt, SHS không chỉ ảnh hưởng đến gà thịt mà còn gây thiệt hại đáng kể cho gà đẻ. Gà mắc bệnh có thể biểu hiện sưng phù mặt, mắt, đi lại khó khăn, kèm theo các vấn đề về sinh sản như trứng biến dạng, vỏ trứng mỏng, nhạt màu. Bài viết dưới đây sẽ cung cấp đầy đủ thông tin về bệnh SHS trên gà, từ nguyên nhân, triệu chứng, bệnh tích đến các biện pháp phòng ngừa hiệu quả.
SHS là gì?
Theo 33WIN68, hội chứng sưng phù đầu (Swollen Head Syndrome – SHS) là một bệnh hô hấp truyền nhiễm do virus ARN Avian pneumovirus gây ra. Bệnh đặc trưng bởi tình trạng sưng mặt, sưng đầu, mắt mũi chảy dịch, các triệu chứng này khá giống với bệnh Coryza ở gà. Tuy nhiên, SHS không đáp ứng với các phương pháp điều trị Coryza thông thường, khiến việc chẩn đoán và điều trị trở nên khó khăn hơn.
Trước đây, nhiều người chăn nuôi thường nhầm SHS với bệnh Coryza hoặc viêm do vi khuẩn E.coli. Tuy nhiên, thực tế chứng minh rằng virus APV là nguyên nhân chính, đặc biệt trong các trang trại nuôi mật độ cao và quản lý kém. Bệnh có thể lây lan nhanh với tỷ lệ mắc lên tới 100%, tỷ lệ chết phụ thuộc vào nguyên nhân thứ phát, thường là các vi khuẩn như E.coli hoặc các tác nhân khác.
Tác nhân gây ra bệnh SHS
Nguyên nhân chủ yếu gây SHS là virus Avian pneumovirus (APV), một loại virus ARN tác động chủ yếu lên đường hô hấp của gà. Khi kết hợp với các tác nhân thứ phát như E.coli, virus này sẽ gây ra bệnh nặng hơn, dẫn đến tỷ lệ chết tăng cao.
Những yếu tố làm tăng nguy cơ bùng phát SHS bao gồm:
- Mật độ nuôi thả cao, gà đông đúc trong chuồng.
- Quản lý chuồng trại kém, vệ sinh không đảm bảo.
- Gà từ 4 tuần tuổi trở lên có nguy cơ mắc bệnh cao.
- Điều kiện thời tiết thay đổi, stress trong quá trình chăn nuôi.
Triệu chứng nhận biết bệnh SHS ở gà
Bệnh SHS gây ra các triệu chứng đặc trưng theo từng nhóm gà:
- Gà trưởng thành: cổ vẹo, đi lại khó khăn, lắc đầu, sưng phù mặt, đầu và mắt.
- Gà đẻ: buồng trứng có thể bị vỡ hoặc teo, trứng biến dạng, vỏ trứng mỏng, nhạt màu, sản lượng giảm từ 5 – 30%.
- Gà giống: tỷ lệ nở giảm 5 – 10%, chất lượng gà con kém, sức đề kháng thấp.
SHS cũng có thể gây ra các dấu hiệu hô hấp và thần kinh như thở khò khè, ho, chảy dịch mũi, mắt đỏ, và đôi khi dẫn đến viêm phổi khi kết hợp với tác nhân thứ phát.
Bệnh tích thường gặp khi mổ khám gà SHS
Theo tham khảo từ những người tham gia Đá gà 33WIN, khi gà chết nghi do SHS được mổ khám, người nuôi thường thấy các tổn thương sau:
- Ổ viêm xoang mũi, đôi khi có cục viêm bã đậu.
- Tích tụ dịch và phù nề dưới da, đặc biệt ở vùng đầu, mặt.
- Viêm kết mạc mắt, mắt sưng đỏ.
- Viêm thanh quản, khí quản, đôi khi viêm phổi nhẹ hoặc nặng tùy tình trạng bệnh.
Để chẩn đoán chính xác, bệnh SHS cần phân biệt với các bệnh khác như:
- Bệnh tụ huyết trùng mãn tính (chronic fowl cholera).
- Bệnh đậu gà (gà có hạt đậu dưới da vùng mặt).
- Thiếu vitamin A (niêm mạc mắt, ruột, da và lông khô, sần sùi).
- Viêm thanh khí quản truyền nhiễm (Infectious Laryngotracheitis).
- CRD – viêm hô hấp mãn tính (Chronic Respiratory Disease).
Phương pháp phòng bệnh SHS hiệu quả
Hiện nay chưa có phương pháp điều trị đặc hiệu cho SHS, do đó phòng bệnh là yếu tố quan trọng nhất. Một số biện pháp phòng ngừa bao gồm:
- Quản lý chuồng trại: vệ sinh sạch sẽ, thoáng khí, khử trùng định kỳ.
- Giảm mật độ nuôi: tránh nuôi quá đông gà trong một khu vực để giảm nguy cơ lây lan virus.
- Chế độ dinh dưỡng đầy đủ: bổ sung vitamin A, D3, E và các khoáng chất cần thiết giúp gà tăng sức đề kháng.
- Kiểm soát stress: hạn chế thay đổi môi trường, tiếng ồn, va chạm trong quá trình nuôi.
- Tiêm phòng định kỳ: đối với các trang trại lớn, áp dụng vaccine phòng một số bệnh hô hấp để giảm nguy cơ bệnh thứ phát.
- Giám sát sức khỏe: thường xuyên kiểm tra đàn gà để phát hiện sớm các dấu hiệu bệnh, cách ly và xử lý kịp thời gà bệnh.
Bệnh SHS trên gà – là một trong những bệnh phổ biến và dễ gây nhầm lẫn với các bệnh hô hấp khác. Bệnh do virus Avian pneumovirus gây ra và thường bùng phát trong điều kiện chăn nuôi mật độ cao, vệ sinh kém. Triệu chứng điển hình là sưng phù đầu, mặt, mắt, kèm theo ảnh hưởng đến sản lượng trứng và chất lượng gà con. Người chăn nuôi cần nắm vững nguyên nhân, triệu chứng và bệnh tích để phát hiện sớm, từ đó áp dụng các biện pháp phòng bệnh hiệu quả. Quản lý chuồng trại, dinh dưỡng đầy đủ, giảm mật độ nuôi và kiểm soát stress là những yếu tố then chốt giúp hạn chế thiệt hại do SHS gây ra.
